• No results found

Nowoczesne modelowanie biznesowe

Streszczenie

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie definicji modelu biznesowego i określenia roli, jaką odgrywają wskaźniki biznesowe w modelowaniu biznesowym. Pokreślona została rola danych geoin- formacyjnych w modelowaniu procesów biznesowych oraz poruszone zostały kwestie dotyczące wpływu technik cyfrowych na modelowanie biznesowe i komunikację między uczestnikami proce- sów. Poruszono w nim zagadnienia związane z zarządzaniem organizacjami w odniesieniu do otocze- nia, w jakim funkcjonuje biznes, czyli przestrzeni ekonomiczno-społecznej i przyrodniczej. W arty- kule zwrócono uwagę na ważną rolę lidera w zarządzaniu oraz na planowanie strategiczne jako kluczowy składnik zarządzania przedsiębiorstwem lub instytucją.

Słowa kluczowe

modelowanie biznesowe, wskaźniki biznesowe, komunikacja, zarządzanie strategiczne, geoinforma- cja, przestrzeń czasowa, modelowanie matematyczne, modelowanie obrazowe.

Wstęp

W dzisiejszych złożonych czasach, gdy dysponujemy wielką ilością danych (Big Data), warto rozpatrywać model biznesowy w sposób interdyscyplinarny i korzystać w modelowaniu z metod stosowanych poza biznesem. Dla modelowania złożonych pro- cesów wskazane jest rozpatrywanie go w przestrzeni czasowej i geograficznej, czyli analizowanie danych w ciągach chronologicznych z wykorzystaniem danych geoinfor- macyjnych. Ważnym czynnikiem w modelowaniu jest korzystanie ze wskaźników bizne- sowych (tzw. key performance indicators), które jako narzędzia kontrolingowe ułatwiają bieżący monitoring procesów i umożliwiają wprowadzenie ewentualnych korekt, jeśli wskaźniki nie mieszczą się w obszarach założonych celów strategicznych, taktycznych czy operacyjnych. Na modelowanie biznesowe w ostatnich latach duży wpływ ma czyn- nik cyfryzacji, który kształtuje sposób komunikacji między uczestnikami procesów.

Kluczową rolę w komunikacji i zarządzaniu pełni lider. Gospodarka to zespół połączonych ze sobą komponentów, które funkcjonują w przestrzeni społeczno-ekonomicznej i przy- rodniczej. Istotnych elementem modelowania procesów, a następnie zarządzania nimi jest planowanie strategiczne. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie modelowania biznesowego, rozpatrywanego jako zadanie interdyscyplinarne, które ułatwia efektywne planowanie strategiczne w organizacji przy wykorzystaniu wskaźników biznesowych.

Modelowanie biznesowe

Model jest próbą przedstawienia istniejącego lub planowanego wycinka świata rzeczywistego w zapisie graficznym lub/i matematycznym. Jest budowany w różnych kontekstach: biznesowym, architektoniczno-budowlanym, technicznym, naukowym, informatycznym, a także artystycznym. Można go też nazwać symulacją rzeczywistości.

Modelowanie jest nieodłącznie związane ze względnym uproszczeniem oraz uwypukle- niem krytycznych danych oraz procesów, które chcemy mierzyć. Ważny jest cel, w jakim jest tworzony. Model ułatwia nam dynamiczne odzwierciedlenie stanu obecnego, wy- krycie zmiany w stosunku do zaplanowanego celu i wniesienie korekty, a także zapla- nowanie zasadniczych zmian lub stworzenie nowego obiektu czy idei. Jeśli mamy zbu- dowany model, to łatwiej jest skoordynować pracę zespołową, ponieważ każdy członek zespołu widzi swą rolę w kontekście całości modelowanego procesu.

Czytelność modelu dla grona odbiorców jest definiowana przez sposób jego opi- sania lub zobrazowania. Możemy mieć do czynienia z różnymi opisami modelu np.:

• Opis słowny, najmniej przejrzysty i dokładny,

• Opis graficzny w wielowymiarowej przestrzeni czasowo-geograficznej (tzw.

time-space).

• Opis matematyczny, o ile znane są wszystkie zmienne i zależności.

W celu zdefiniowania modelu stosuje się różne narzędzia, jak na przykład użycie:

• Uniwersalnych języków modelowania, np. UML i BPMN w biznesie i informa- tyce,

• Map w kartografii,

• Projektów technicznych w pracach inżynierskich typu mechanicznego, elek- trycznego, elektronicznego czy chemicznego, projektach budowlanych i archi- tektonicznych itp.

Języki modelowania posiadają zestandaryzowane zestawy znaków umownych, diagramów, schematów, norm, często regulowanych prawem itd., które służą stworzeniu modelu zrozumiałego dla uczestników projektu i umożliwiają pracę zespołową, dzięki czemu możliwa jest realizacja zdefiniowanych celów.

Dla przykładu notacje BPMN1 (Business Process Model and Notation) oraz UML2 (Unified Modeling Language) są językami modelowania, używanymi do modelowania różnorodnych systemów biznesowych, informatycznych i innych. BPMN i UML to standardy opracowane przez organizację OMG (Object Management Group). W oparciu o zestandaryzowane zestawy diagramów graficznych, słów i składni opisują procesy

1 S. Drejewicz, Zrozumieć BPMN modelowanie procesów biznesowych, Helion, Gliwice 2017.

2 P. Graessle, H. Baumann, P. Baum, UML 2.0 w akcji. Przewodnik oparty na projektach, Helion, Gliwice 2005.

biznesowe, które są zrozumiałe zarówno dla biznesowych „użytkowników”, monitoru- jących procesy, dla analityków, jak również dla programistów, odpowiedzialnych za ich techniczną implementację. Zaletą modelowania przy użyciu notacji BPMN i UML jest jego unifikacja oraz możliwość wychwycenia nieprawidłowości w trakcie mapowania procesów, wadą jest czasochłonność i ograniczona czytelność. Innym przykładem języ- ka modelowania jest BIM3, które przenosi modelowanie biznesowe do przestrzeni wie- lowymiarowej4. Takie modelowanie skraca proces komunikacji między uczestnikami procesów, gdyż posiada dobrą reprezentację graficzną mocno zbliżoną do świata rzeczy- wistego. Przy modelowaniu biznesowym powinniśmy sięgać poza modelowanie ekono- miczne i informatyczne, które jest obecnie najpopularniejsze. Podejście interdyscypli- narne może poszerzyć możliwości analityczne w biznesie. Metody matematyczne, w tym:

statystyka, rachunek prawdopodobieństwa, analiza matematyczna, topologia i inne sto- sowane w opracowaniu danych w każdej dziedzinie nauki i gospodarki są podobne. Tym, co je różni, jest charakterystyka i specyfika zagadnienia. Czasem przez analogie może- my w naszych opracowaniach wykorzystać metody z pozornie odległych tematycznie obszarów. Matematyka (w tym logika) pozostaje niekwestionowaną królową nauk, szcze- gólnie jej rola jest ważna w modelowaniu każdego zjawiska, procesu oraz obiektu5.

Wskaźniki biznesowe w modelowaniu procesów biznesowych

Wskaźniki biznesowe są narzędziami umożliwiającymi bieżące monitorowanie realizacji wyznaczonych przez organizację celów. Narzędziami kontrolingowymi są wspomniane już wskaźniki biznesowe, określane też jako KPI (Key Performance Indi- cators). Są to wskaźniki finansowe i niefinansowe, mierzą stopnień realizacji wyznaczo- nych celów. Aby wskaźnik był miarodajny, musi być dobrze zdefiniowany i aktualizo- wany. Możemy korzystać z używanych powszechnie wskaźników, ale czasem specyfika naszej działalności może wymagać zdefiniowania własnych wskaźników. Rysunek nr 1 przedstawia klasyfikację wskaźników, uzależnioną od tego, jakiej sfery działalności przedsiębiorstwa lub instytucji dotyczą.

3 D. Kasznia, J. Magiera, P. Wierzowiecki, BIM w praktyce, standardy, wdrożenie, case study, PWN, Warszawa 2017.

4 E. Bielecka, Systemy informacji geograficznej. Teoria i zastosowania, Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych, Warszawa 2006, s. 35-54.

5 H. Steinhaus, Przemówienie wygłoszone przy nadaniu doktoratu honorowego przez Uniwersytet im.

Adama Mickiewicza, https://historiainformatyki.pl/historia/dokument.php?nonav=&nrar=7&nrzesp=1&

sygn=VII%2F1%2F12&handle=881 [dostęp: 3.07.2018].

Rysunek nr 1. Przykład niektórych wskaźników biznesowych w organizacjach Wskaźniki biznesowe

Wskaźniki finansowe Wskaźniki produkcji Wskaźniki sprzedażowe

Wskaźniki marketingowe Wskaźniki logistyczne i magazynowe Wskaźniki obsługi klienta

Wskaźniki środowiskowe

Wskaźniki BHP Inne wskaźniki biznesowe

Źródło: opracowanie własne.

Najczęściej stosowane do oceny kondycji przedsiębiorstwa są wskaźniki finanso- we6. Wynikami analizy finansowej poza zarządem przedsiębiorstwa są zainteresowane inne podmioty: dostawcy, odbiorcy, konkurencja, współwłaściciele udziałów lub akcji, potencjalni inwestorzy, pracownicy, ekonomiści i statystycy, rząd i instytucje podatkowe szczególnie w zakresie możliwości dopływu środków do budżetu, społeczeństwo w za- kresie oceny możliwości zatrudnienia, zanieczyszczenia środowiska, bezpieczeństwa itd. Do badań zjawisk w analizie ekonomicznej wykorzystywane są metody ilościowe, które umożliwiają podanie jednoznacznych wyników i powinny być pozbawione subiek- tywizmu. Wewnętrzna analiza finansowa może dotyczyć wielu obszarów: płynności środków, efektywności gospodarowania (rentowność, zysk, cash flow), aktywów mająt- ku trwałego i płynnego, zadłużenia, oceny ryzyka, oceny polityki socjalnej, zdolności kredytowej itp. Źródłem do analizy finansowej jest sprawozdanie finansowe. Zakres treści sprawozdania finansowego określa Ustawa o Rachunkowości7 obejmuje ona: bilans, rachunek zysków i strat, badanie przepływów pieniężnych i informację dodatkową.

Wskaźniki finansowe mogą dotyczyć następujących obszarów: struktury kapitałowej i majątkowej, płynności finansowej, rentowności, stopnia zadłużenia, wskaźników ryn- ku kapitałowego, oceny sprawności działania podmiotu, przepływu środków pieniężnych, analizy kosztów, kosztów produkcji (Rysunek nr 2).

6 A. Ćwiąkała-Małys, W. Nowak, Analiza sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w gospodarce rynko- wej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1999.

7Plan Kont, http://wiki.dis2.waw.pl/MediaWiki/index.php?title=Plan_kont [dostęp: 3.07.2018].

Rysunek nr 2. Wskaźniki finansowe – obszary wykorzystania

Struktura kapitałowa i majątkowa

Płynność

finansowa Rentowność Stopień

zadłużenia

Wskaźniki rynku kapitałowego Ocena

sprawności działania podmiotu

Przepływy środków pieniężnych

Analiza kosztów

Analiza kosztów produkcji

Wskaźniki finansowe - obszary wykorzystania

Źródło: opracowanie własne na podstawie A. Ćwiąkała-Małys, W. Nowak, Analiza sytuacji fi- nansowej przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskie- go, Wrocław 1999.

W celu właściwej analizy zaleca się rozpatrywanie wskaźników w perspektywie czasowej z braniem pod uwagę wyników z poprzednich okresów sprawozdawczości.

Tabela nr 1 przedstawia cztery wybrane przykłady wskaźników analizy finansowej z różnych obszarów finansów wraz ze sposobem ich wyliczenia8.

Tabela nr 1. Wybrane wskaźniki finansowe Nazwa wskaźnika Rodzaj anali-

zy finansowej Sposób wyliczenia

wskaźnika Informacja o wskaźniku Wskaźnik rentow-

ności aktywów

(majątku) Rentowności (zysk netto/aktywa ogółem)*100%

Wyższa i rosnąca w czasie wartość wskaź- nika oznacza lepszą sytuację finansową

podmiotu. Wyznacza ogólną zdolność aktywów podmiotu do generowania zysku Wskaźnik bieżącej

płynności finan- sowej

Płynności

finansowej aktywa bieżące/pa- sywa bieżące

Wartość poniżej 1,2 – informacja o wyraźnym zagrożeniu bezpieczeństwa

finansowego firmy, optymalna 1,5-2,0 Wskaźnik ogólne-

go zadłużenia Stopnia zadłużenia

(zobowiązania ogó- łem/aktywa ogółem)

*100%

Optymalna wartość wg standardów zachodnich powinna oscylować w prze-

dziale 57-64%, zbyt wysoka świadczy o dużym ryzyku finansowym.

Wskaźnik udziału amortyzacji w sta- nie środków pie- niężnych z działal-

ności operacyjnej

Analiza przepływu

środków pieniężnych

amortyzacja/ środki pieniężne z działal-

ności operacyjnej

Im niższy tym lepszy, wysoki i rosnący w czasie może oznaczać ograniczone moż-

liwości rozwoju przedsiębiorstwa i spłaty zobowiązań w oparciu o własne środki Źródło: opracowanie własne na podstawie A. Ćwiąkała-Małys, W. Nowak, Analiza sytuacji fi- nansowej przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskie- go, Wrocław 1999.

8 A. Ćwiąkała-Małys, W. Nowak, op. cit.

Wskaźniki biznesowe dla przedsiębiorstw umieszczone na mapie będą przedsta- wiały zróżnicowanie wartości wskaźnika w przestrzeni, co będzie wzbogacać analizę biznesową o aspekt przestrzenny. Rysunek nr 3 przedstawia wartości sprzedaży u kon- kurentów przedsiębiorstwa z powiatu ostrzeszowskiego. Wartości na mapie są przedsta- wiane na tle klasyfikacji powiatów ze względu na wielkość wynagrodzenia. Analizy przestrzenne mogą być rozpatrywane na różnych obszarach ‒ mapa Polski (Rysunek 4).

Rysunki nr 3 i 4 przedstawiają mapy wielkości sprzedaży produktu zaciągniętych z sys- temu informatycznego ERP (Enterprise Resource Planning) na tle klasyfikacji obszarów względem siły nabycia dóbr przez mieszkańców liczonej wg danych z GUS9. Jest to przykład modelowania przestrzennego wielopoziomowego. Mianem przestrzennych modeli wielopoziomowych określa się klasę modeli, których wspólną cechą jest możliwość jednoczesnego modelowania interakcji przestrzennych i wielopoziomowej struktury procesu10 wzbogaconych o analizę danych charakteryzujących owe procesy, jak np. ma to miejsce w systemach GIS (Geographic Information System).

Rysunek nr 3. Zróżnicowanie przestrzenne wskaźnika sprzedaży przedsiębiorstwa z po- wiatu ostrzeszowskiego na tle konkurencji

Źródło: opracowanie własne na podstawie Business Geointelligence, http://ilk.com.pl/aplikacja -analiz-geoinformacyjnych/ [dostęp: 30.06.2018].

9Ibidem.

10 E. Łaszkiewicz, Ekonometria przestrzenna III, Modele wielopoziomowe ‒ teoria i zastosowania, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016.

Rysunek nr 4. Modelowanie przestrzenne wielopoziomowe (typu GIS) na przykładzie danych sprzedażowych z systemu informatycznego ERP i danych statystycznych z GUS

Źródło: opracowanie własne na podstawie Business Geointelligence, http://ilk.com.pl/aplikacja- -analiz-geoinformacyjnych/ [dostęp: 30.06.2018].

Ciekawą klasyfikację wskaźników dotyczących efektywności produkcji przedstawia opracowanie11, które grupuje je w kilku obszarach: produkcja, utrzymanie ruchu, BHP, środowisko, jakość, logistyka, ciągłe doskonalenie, zasoby ludzkie, sprzedaż, koszty. Przy- kładem wskaźnika z obszaru utrzymania ruchu jest Efektywność Wykorzystania Maszyn

‒ OEE (Overall Equipment Effectiveness). Wskaźnik OEE jest obliczany jako iloczyn do- stępności, wydajności i jakości zdefiniowanych jako: dostępność – procentowy czas, kiedy maszyna jest dostępna do pracy, wydajność – procentowa aktualna wydajność maszyny w stosunku do normy, jakość – ile procent produkowanych wyrobów jest dobrej jakości.

Poza badaniem trendów w ciągach chronologicznych warto jest dodać w analizie aspekt przestrzenny. Rysunek numer 5 przedstawia mapę trójwymiarową obiektów hali produkcyjnej12 z opisaną wypalarką plazmową CNC (Plasma cutter CNC), dla której możemy zrobić raporty dla wybranych parametrów, w tym wypadku dostępności ma- szyny, czyli z grupy wskaźników OEE. Takie zestawienie możemy zrobić także global- nie dla wszystkich maszyn w hali fabrycznej. Są to analizy z klasy analiz geoprzestrzen- nych, które lokalizują obiekt, proces czy zjawisko w przestrzeni geograficznej. Aspekt przestrzenny daje nam możliwości badania różnych relacji topologicznych między obiek- tami czy procesami.

11 W. Salwach, Standaryzacja analityki dla firm produkcyjnych, Wskaźniki efektywności produkcji, http://www.produkcja.expert/images/artykuly/Raport_wskazniki_efektywnosci.pdf [dostęp: 30.06.2018].

12Business Geointelligence, http://ilk.com.pl/aplikacja-analiz-geoinformacyjnych/ [dostęp: 30.06.2018].

Podsumowując, porównywanie wskaźników w perspektywie czasowo-przestrzen- nej umożliwia wychwycenie trendów, które mogą być przydatne w modelowaniu przy- szłych procesów w przedsiębiorstwie lub instytucji na podstawie analizy danych histo- rycznych. Analizowanie wskaźników w przestrzeni geograficznej w skali makro (np.

mapa kraju, regionu) czy w skali mikro (np. fabryka z otoczeniem, hala fabryczna, obiekt magazynowy) daje nam możliwości analiz topologicznych, np. badania odległości mię- dzy obiektami czy zjawiskami, wyliczania oraz pokazania na mapie optymalnej trasy lub grupowanie i prezentacja na mapie obiektów według zdefiniowanych kryteriów, np.

„pokaż wszystkie urządzenia na hali fabrycznej oczekujące konserwacji w nadchodzącym miesiącu” i wielu innych13. Zobrazowanie wskaźników w przestrzeni wielowymiarowej ułatwia odbiór dla osób zarządzających organizacją oraz dla podmiotów współpracujących z nią w różnych sferach. Oczywistym jest, że ilość oraz rodzaj przekazu może być defi- niowany w zależności od rodzaju użytkownika tego typu systemu.

Rysunek nr 5. Zakład przemysłowy osadzony w przestrzeni geograficznej

13 P.A. Longley, M.F. Goodchild, D.J. Maguire, D.W. Rhind, GIS. Teoria i praktyka, PWN ,Warszawa 2006, s. 420-432; E. Bielecka, op. cit., s. 178-187.

Factory map Scale 1:150

Źródło: opracowanie własne wykonane w MicroStation i w Merkurym.

Rola komunikacji w modelowaniu biznesowym i zarządzaniu

Dobra komunikacja to sukces w procesie zarządzania zespołem i budowania re- lacji z otoczeniem zewnętrznym organizacji i prowadzeniu projektów14. Ważną umiejęt- nością jest słuchanie i obserwacja innych. Równie istotna jest też forma przekazywania naszych komunikatów do odbiorców. Technologie cyfrowe zubażają często przekaz, gdyż nie widzimy emocji i bezpośredniej reakcji typu F2F (Face-to-Face). Słowami pisanymi czy też mówionymi nie jesteśmy w stanie wszystkiego wyrazić, ani nasz odbiorca nie ma szansy nas w pełni zrozumieć. Stąd pojawiają się błędy w komunikacji. Kontaktu bezpośredniego nie zastąpi nic, ale w świecie globalnych organizacji oraz rozproszenia członków rodziny i znajomych po świecie to mrzonka. Rozwój technologii cyfrowych służący do przekazu informacji między ludźmi powinien się skupiać na komunikacji opartej na obrazie i dźwięku kosztem przekazu tekstem pisanym. Jakąś namiastką są emotikony, zdjęcia, diagramy, tabele czy nagrania itp., ale są to niewystarczające roz- wiązania. Obecny kierunek rozwoju e-technologii daje takie możliwości, że dobre obra- zowanie wiadomości może za jakiś czas zupełnie wyeliminować język pisany i dojdzie- my w niedługim czasie do takiego być może etapu rozwoju naszej cywilizacji, że nie będzie ważny język, jakim się posługujemy.

Wracając jeszcze do definicji oraz sensu komunikacji. W akapicie powyżej zosta- ły poruszone tylko aspekty techniczne, które są bardzo istotne, ale niewystarczające.

14PMBOOK GUIDE. Sixth edition. Project Management Institute, 2017; AGILE Practice Guide, Pro- ject Management Institute, 2017.

Powstało wiele teorii skutecznej komunikacji, które omawiają praktyczne zagadnienia, co pokazuje, jak istotna jest to kwestia w procesach zarządzania. Ale skuteczna komu- nikacja nie zawsze oznacza, że jest dobra. Rysunek 6 przedstawia obszary znaczeń słowa komunikacja.

Rysunek nr 6. Komunikacja (c. communication) obszary znaczeń uczestnictwo, współudział (c. privilegiorum – udział w przywilejach)

porozumienie, łączność jedność, związek wspólnota

wzajemne udzielanie wiadomości nadanie (c. civitis – nadanie prawa)

obywatelskiego

Źródło: opracowanie własne na podstawie W. Zatorski, Komunikacja wg św. Benedykta, Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2013.

Ważny jest szacunek dla rozmówcy oraz ‒ co może jest kluczem w komunikacji

‒ nasza intencja. Czyli mamy do czynienia z szeroko pojętą wspólnotą podmiotów ko- munikujących i ten aspekt w obowiązujących teoriach komunikacji jest niestety często pomijany. Te teorie dobrze mogą się stosować do negocjacji, w przypadku których cho- dzi o poinformowanie o swoich zamiarach i o zrozumienie zamiarów drugiej strony. Jest to bardzo ważne w każdych relacjach biznesowych oraz społecznych, ale negocjacje nie są najważniejsze w komunikacji, czasem mogą przyjąć formę manipulacji, a wówczas jedna ze stron po pewnym czasie może się poczuć oszukana. Ważniejsze jest spotkanie, w którym odsłania się prawda o nas samych i o spotkaniu z naszym partnerem w roz- mowie, wtedy możemy mówić tylko o skutecznej ale też dobrej komunikacji15. Dobra i skuteczna komunikacja to oszczędność czasu, kosztów i łatwiejsza realizacja zadań zespołowych oraz efektywniejsze zarządzanie zespołem i całym przedsiębiorstwem.

Warto włożyć wysiłek, aby stworzyć zespół, który będzie sprawnie i kompetentnie re- alizował wyznaczone zadania.

Kluczowa jest rola lidera/liderów w procesach komunikacji, zarządzania i budo- wania zespołu. Na liderze spoczywa bardzo duża odpowiedzialność za wewnętrzny ład w organizacji oraz reprezentację jej na zewnątrz, o czym niestety często zapomina zespół pracowników, jak również instytucje publiczne, które obciążają przedsiębiorców nad- mierną biurokracją i licznymi zobowiązaniami wobec siebie. Bez prawidłowo funkcjo- nującego i zarządzanego zespołu w przedsiębiorstwie, w którym panuje wzajemne za- ufanie między liderem a zespołem współpracującymi w realizacji zamierzonych celów,

15 W. Zatorski, Komunikacja wg św. Benedykta, Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków 2013.

trudno będzie osiągnąć wyznaczone cele.16. Zaufanie także jest istotne w relacjach z klien- tami, dostawcami oraz z firmami współpracującymi. Oczywiście należy pamiętać, że inna jest rola i możliwości działania liderów w wielkich korporacjach, a inna w lokalnych przedsiębiorstwach. Zdecydowanie większe możliwości ma lider w organizacji lokalnej w zakresie budowania wewnętrznego ładu, ale ma też niestety trudniejsze zadanie w re- prezentacji przedsiębiorstwa na zewnątrz w stosunku do lidera w organizacji globalnej17.

Przedsiębiorstwo produkcyjne a modelowanie

Istotą biznesu jest wytworzenie dobra (typu produktu, procesu lub usługi), na które znajdzie się zapotrzebowanie na rynku, oraz odbiorca, który za to dobro zapłaci lub wymieni się na inne dobro. Jest to określenie ponadczasowe. Biznes od zawsze wspomagał się narzędziami, które ułatwiały zarządzanie dobrami, były to np. pieniądz, liczydła, wagi, miarki, maszyna do pisania, poczta, telegraf, telefon, komputer, urządze- nia mobilne, Internet. Inną grupę stanowią narzędzia, które ułatwiają lub wspomagają produkowanie, np. koło, cyrkiel, silnik parowy, elektryczność, maszyny. Informatyzacja (cyfryzacja) jest tylko czynnikiem, który pomaga w procesie zarządzania biznesem typu procesów wytwórczych i usługowych. Można ją określić też mianem kolejnego narzędzia.

Wiele osób zapomina o tym w dobie tzw. Fali Informacyjnej (fazie przetwarzania online zwanego digital czyli cyfrowym), której przypisuje się jej zbyt wielkie znaczenie w pro- cesach zarządzania biznesem.

Z rozwojem cywilizacji procesy biznesowe uległy skomplikowaniu. Najważniej- szym ogniwem w gospodarce zawsze było i powinno być przedsiębiorstwo produkcyjne i usługowe, które wytwarza określone dobra. Złożoność procesów biznesowych w go- spodarce globalnej wymaga poza analizą ekonomiczną i analizą otoczenia biznesu także analizy systemów informatycznych wraz z ujęciem całości w aspekcie czasowym.

Istotne także jest umieszczenie procesów, zjawisk i obiektów w przestrzeni geograficznej, wówczas przybliżymy się do stworzenia modelu biznesu, który będzie odzwierciedlał rzeczywisty świat. W uproszczeniu chodzi o stworzenie przestrzenno-czasowego dyna- micznego modelu przedsiębiorstwa wraz z otoczeniem, połączonego interaktywnie z dostępnymi bazami danych, które następnie będą wykorzystywane w modelowaniu.

16Ibidem.

17PMBOOK GUIDE. Sixth edition. Project Management Institute, 2017

Rysunek nr 7. Analiza biznesowa

Analiza biznesowa - schemat

Źródło: opracowanie własne.

Rozpatrywanie analizy biznesowej ujętej w odniesieniu do przestrzeni czasowej i geograficznej może nam ułatwić prognozowanie wyników przedsiębiorstwa w przy- szłości (rys. nr 7). Przy prognozowaniu musimy uwzględnić wiele zmiennych. Warto w tych metodach nie ograniczać się tylko do modelowania przy wykorzystaniu nauk ekonomicznych, ale skorzystać także z metod stosowanych w innych dziedzinach nauki, jak np. klimatologia18, hydrogeologia19 bądź inne nauki inżynierskie lub przyrodnicze.

W każdym zaawansowanym modelowaniu używamy metod matematycznych, ale ilość i rodzaj zmiennych wchodzących do modeli jest różna, czasem przez analogie i podo- bieństwa możemy zaadaptować modele z innych nauk do modelowania biznesowego, co może w istotny sposób poprawić analitykę danych, aby stworzyć efektywne planowanie strategiczne (rys. nr 8).

18 M. Nowak-Daszkiewicz, J. Pereyma, Tendencje klimatyczne obszaru bałtyckiego, [w:] J.L. Pyka (red.), Klimat Dolnego Śląska, Acta Universitatis Wratislaviensis No 1705, „Prace Instytutu Geograficzne- go” 1995, Seria C, t. II, s. 123-134.

19 T. Strzelecki, T. Głowacki, Modelowanie obiektów przemysłowych przy użyciu sieci neuronowych, [w:] Komputerowe wspomaganie badań naukowych. VIII Krajowa Konferencja. VIII KK KOWBAN‚ 2001 Wrocław-Świeradów-Zdrój, 25-27 października 2001, Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, Wrocław 2001, s. 187-192, 3 tab. Bibliogr. 8 poz.

Rysunek nr 8. Modelowanie biznesowe

Analiza biznesowa zanurzona w przestrzeni

geograficznej retrospektywna bieżąca prospektywna

Modelowanie biznesowe

prognozy trendy

Planowanie strategiczne

korelacje, związki Źródło: opracowanie własne.

Otoczenie biznesu

Rysunek nr 9 przedstawia otoczenie biznesu, umiejscawia przedsiębiorstwo pro- dukcyjne w złożonym środowisku społeczno-ekonomicznym zanurzonym w przestrze- ni lokalnej, państwowej i globalnej. Jak widać, wpływ na działalność przedsiębiorstwa produkcyjnego ma wiele instytucji i podmiotów, a także innych przedsiębiorstw, w tym usługowych. Czasem trendy i mody rynkowe wymuszają na przedsiębiorcy zakup usług, które wcale lub bezpośrednio nie służą zyskowi, ale nie można ich mieć, gdyż posiada je konkurencja. Jest to wynik marketingu wybranych instytucji medialnych okołobizne- sowych, a dla odbiorcy produktu oznacza, niestety, podniesienie jego kosztu. Przedsię- biorstwo produkcyjne jest mocno ograniczone w swoich działaniach, szczególnie jeśli jest przedsiębiorstwem lokalnym i średniej wielkości. Jednocześnie takim przedsiębior- stwem łatwiej jest zarządzać, gdyż występuje w nim mniejsza ilość procesów i zmiennych wskaźników, może ono także szybciej reagować na zmiany rynkowe. Warto by było, aby gospodarcze polityki krajowe oraz międzynarodowe wspierały, a nie ograniczały w dzia- łaniach właśnie takie podmioty.

Instytucje publiczne

Nadmierna biurokratyzacja urzędów i instytucji powoduje wzrost zatrudnienia w nich, spowalnia i zwiększa koszty działalności biznesowej oraz utrudnia życie miesz- kańcom i przedsiębiorcom, którzy tracą czas na wypełnienie obowiązków biurokratycz- nych narzuconych przez instytucje. Przykładem takiego biurokratycznego rozwiązania jest ostatnio wprowadzone rozporządzenie o ochronie danych osobowych (RODO).

Także informatyzacja i organizacja polskiego sądownictwa pozostawiają wiele do ży- czenia. Czasem szybciej jest przenieść osobiście decyzję wydaną przez sąd do innego urzędu niż czekać, aż trafi ona drogą pocztową i zostanie zarejestrowana w urzędzie (przykład: Sąd Rejonowy – Urząd Stanu Cywilnego). Dla pracowników kancelarii sądów jest trudne lub czasem wręcz niemożliwe udzielenie obywatelom informacji, gdzie i kie- dy odbywa się rozprawa, jeśli nie jest znany numer sygnatury sprawy. Pobierane są opłaty za znaczki skarbowe za pisma w innym miejscu niż kancelaria podawcza. Ko- nieczność uiszczenia opłat skarbowych za znaczki za pisma sądowe także jest nadmier- nym fiskalizmem Państwa. Ostatecznie duża biurokratyzacja powoduje wzrost kosztów administracji państwowej i samorządowej, co wiąże się z potrzebą pokrycia zapotrzebo- wania na nią i wzrostem lub tworzeniem nowych podatków. Jednym z najnowszych przykładów fiskalizmu jest pomysł ustawy o wprowadzeniu podatków od umieszczania linków internetowych. Rozwiązaniem naprawczym powinna być synchronizacja pracy urzędów polegająca na wprowadzeniu pełnego elektronicznego obiegu dokumentów między urzędami i rezygnacja z obiegu tradycyjnego, używanie tylko jednego identyfi- katora, np. numeru PESEL do rejestracji i obsługi spraw każdego rodzaju oraz zmniej- szenie ilości wypełnianych formularzy i niedublowanie danych przy wypełnianiu for- mularzy. Takie rozwiązania przyczyniłyby się do zmniejszenia ilości procedur i krótszego czasu obsługi klienta oraz redukcji zbędnych etatów w urzędach, czego skutkiem byłoby ograniczenie wydatków publicznych Państwa.

Planowanie urbanistyczne

Niewłaściwe zaprojektowane miasta20 są uciążliwe dla mieszkańców, z których spora część jest przecież pracownikami przedsiębiorstw, co skutkuje stratami w biznesie, obniżeniem stanu zdrowotnego ludności oraz pogorszeniem komfortu życia. Korki na drogach wynikające ze złej organizacji ruchu drogowego – np. nadmiarowe zakazy skrętu w lewo lub brak programu zachęcania kierowców do korzystania z publicznego transportu, brak parkingów lub bardzo wysokie opłaty za nie, rażący przykład pobiera- nia opłat za parkowanie przy publicznych szpitalach dla odwiedzających chorych, zła i niezunifikowana obsługa parkingów płatnych w ramach jednego miasta, niewłaściwie zaprojektowane drogi, np. bez możliwości szybkiego wydzielenia „korytarza życia” (np.

Klecińska, Wrocław), nadmierna ilość spowalniaczy prędkości na drogach (specyfika polskich dróg, np. we Wrocławiu występują one na kilometrowym odcinku drogi prze- lotowej, prowadzącej do mostu na rzece Ślęzy, która łączy dwie strony miasta), bardzo rozległe galerie handlowe w centrach miast skutkują tym, że życie w wielkim mieście

20 P.A. Longley, M.F. Goodchild, D.J. Maguire, D.W. Rhind, op. cit., s. 397-415.