• No results found

Z lwowskiego ośrodka stałym współpracownikiem katowickiego Studium był praw- nik dr Tadeusz Bigo (1894–1975), docent Uniwersytetu Jana Kazimierza, reprezentujący dziedzinę prawa administracyjnego oraz w owym czasie inicjator i znawca prawa lot- niczego w Polsce. Współpraca była wielotorowa. Nie tylko prowadził wykłady (w roku akademickim 1938/1939 było to 75 godzin administracji i prawa administracyjnego i 15 godzin wstępu do prawa politycznego), ale współtworzył program nauczania dla Wydziału Administracji Publicznej, brał czynny udział w pracach Rady Wydziału, jak również konsultował statut Studium, który to dokument uzyskał akceptację Minister- stwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego 17 kwietnia 1939 roku. Do tego czasu obowiązywał tzw. statut skrócony. W okresie powojennym prof. Tadeusz Bigo był zwolennikiem budowy silnego środowiska naukowego w Katowicach. Wspierał swoim nazwiskiem założenie uniwersytetu, przyjmując członkowstwo Komitetu Założyciel- skiego 2. Ale kiedy stało się jasne, że uniwersytet powstanie w zniszczonym Wrocławiu, przyjął takie rozwiązanie, utrzymując początkowo bliskie więzy z katowickim WSNSG.

W roku szkolnym 1946/1947 przyjął całoroczny wykład z prawa administracyjnego. Był proponowany na rok następny, ale powierzenie obowiązków dziekańskich na Wydzia- le Prawno-Administracyjnym we Wrocławiu uniemożliwiło jego kontynuację. Seme- stralny przedmiot – wybrane zagadnienia z prawa administracyjnego dla słuchaczy III roku Wydziału Organizacji Przemysłowej przejął dr Franciszek Longchamps de Bérier (1912–1969), przed wojną pracownik naukowy lwowskiego Uniwersytetu, bliski współ- pracownik prof. Bigo we Wrocławiu.

Treść wykładu została przez sekcję wydawnictw „Bratniaka” opublikowana w posta- ci powielonego skryptu (Wybrane zagadnienia z nauki prawa administracyjnego, skrót wykładów wygłoszonych przez F. Longchampsa w roku akademickim 1947/48 opraco- wany przy współudziale J. Mroczkówny, Bratnia Pomoc Studentów Wyższego Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych, Katowice 1947). Natomiast prawo administracyjne na drugim Wydziale kontynuował dr Stanisław Wierzbiański (1897–1956), absolwent Wy- działu Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Jana Kazimierza z 1922 roku, od roku 1923 pracownik wojewódzkiej administracji. W latach 1946–1948 dr Wierz- biański był prorektorem WSNSG.

O jednym jeszcze wybitnym prawniku ze Lwowa trzeba wspomnieć, mimo że jego kontakt z katowickim Studium był przejściowy. Był nim Kamil Stefko (1875–1966), profesor prawa cywilnego i postępowania procesowego Uniwersytetu Jana Kazimierza, członek zespołów kodyfikacyjnych prawa II Rzeczpospolitej. Lata okupacji przetrwał w Warszawie, zakończenia wojny doczekał w Częstochowie. Od kiedy stało się jasne, że ośrodek akademicki będzie tworzony we Wrocławiu, prof. Kamil Stefko wspierał te za- mierzenia, podejmując się organizacji Wydziału Prawno-Administracyjnego dla połą- czonych Uniwersytetu i Politechniki. Ale na przełomie lat 1945/1946 oprócz pracy or- ganizacyjnej na Wydziale, którym kierował oraz wykładów w częstochowskiej Wyższej Szkole Administracyjno-Gospodarczej, prowadził wykład z prawa cywilnego dla słucha- czy obydwu Wydziałów Wyższego Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych w Kato- wicach. Trzeba zaznaczyć, że przy tym ogromie zajęć nie był to tylko wykład formalnie

2 Memoriał w sprawie założenia uniwersytetu w województwie śląsko-dąbrowskim, Katowice 1945, s. 4.

wypisany na planie studiów 3. Był on realizowany w ilości 30 godzin semestralnie 4, ku wielkiej satysfakcji zróżnicowanego grona słuchaczy. Przebywając na katowickiej uczel- ni, doświadczony prawnik i pedagog być może spostrzegł, że w odradzającym się śro- dowisku akademickim Wrocławia, które współtworzył, brak było tego rodzaju możli- wości studiowania. Niewątpliwie przekonał się, że rozwiązanie prawno-organizacyjne katowickiego Studium było interesujące i godne powielenia. Do niego też nawiązał 5, powołując najpierw 28 lipca 1946 roku Towarzystwo Popierania Nauk Ekonomiczno- -Handlowych we Wrocławiu, którego zadaniem było założenie uczelni ekonomicznej (właścicielem katowickiego Studium było Towarzystwo Popierania Wyższych Studiów Nauk Społeczno-Gospodarczych). Ustanowiono zarząd, w skład którego weszli promi- nentni reprezentanci władz województwa oraz innych znaczących instytucji, jak rów- nież kuratorium nadzorujące funkcjonowanie przyszłej szkoły, która, tak jak uczelnia katowicka, powinna wyrastać z potrzeb regionu. Oficjalnie wpisu do rejestru stowarzy- szeń dokonano 7 października 1946 roku. Pracami nad statutem zarówno Towarzystwa, jak przyszłej szkoły, kierował zasłużony dla późniejszej Wyższej Szkoły Handlowej prof.

Tadeusz Bigo, biorący w okresie przedwojennym udział w dopracowaniu statutu uczel- ni w Katowicach.

Tadeusz Bigo, Kamil Stefko i Franciszek Longchamps to wybitni prawnicy kojarzeni z osiągnięciami wrocławskiego środowiska naukowego 6. Prawie w ogóle nie pamięta się o ich katowickim epizodzie. Niewykluczone, że gdyby nie pochopna decyzja o likwida- cji w 1948 roku Wydziału Administracji Publicznej, ich związki z katowicką uczelnią zaowocowałyby trwalszymi dokonaniami.

Ale na tym nie kończą się związki katowickiego Studium z prawnikami o lwowskich korzeniach. Także obecni w strukturach administracyjnych praktycy, angażowali się w prace na jego rzecz. Przykładem może być Stanisław Wierzbiański, przybyły z począt- kiem lat dwudziestych do pracy w województwie śląskim. Urodzony 28 lutego 1897 roku w Mościskach koło Lwowa, po zdaniu w 1915 roku egzaminu dojrzałości w Samborze, zmuszony był pełnić długą służbę wojskową w armii austriackiej (1915–1918), a potem polskiej (1918–1920). W ostatnim okresu pobytu w wojsku mógł rozpocząć studia na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, które ukończył w końcu 1922 roku ze stopniem doktora praw 7. Do państwowej służby administracyjnej wstąpił w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim 15 stycznia 1923 roku i po- zostawał w niej do września 1939 roku, przechodząc kolejno stanowiska praktykanta, referendarza, radcy i naczelnika. Od samego początku pracował w Wydziale Samorządo- wym, dochodząc do szczebla naczelnika, po czym przeniesiony został na równorzędne stanowisko szefa Biura Personalnego. Opublikował wtedy m.in. Gminną ordynację wy- borczą dla Śląska (Katowice 1926), a także Prawo urzędników komunalnych (Katowice 1930). W 1925 roku organizował instytucję Kursów Administracyjnych dla pracowni-

3 Spis wykładów na rok akademicki 1945/6, WSNSG, Katowice 1945, s. 9. Podano w nim, że wykładowca jest profesorem uniwersytetów we Lwowie i Wrocławiu, jak również s. 22 i 24 oraz 32 i 34, informujące, że wykłady odbywają się co 2 tygodnie w soboty i poniedziałki, stwarzając tym samym czasową dogodność w ich prowadzeniu.

4 Książeczka legitymacyjna nr 125 Alojzego Melicha studenta Wyższego Studium Nauk Społeczno-Go- spodarczych w Katowicach.

5 Księga 60-lecia Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław 2007, s. 26 i 29.

6 Por.: M. Podkowski, Tadeusz Bigo – wybitny uczony i wychowawca i J. Kordeczuk, Kamil Stefko – omni- bus nauk prawnych, [w:] Wybitni prawnicy na przestrzeni wieków, red. M. Marszał i J. Przygodzki, Wrocław 2006.

7 W. Firek, Stanisław Wierzbiański, „Zaranie Śląskie” 1958, nr 1–2, s. 92–93.

ków samorządowych, wkrótce zostając ich kierownikiem. Zdobył duże doświadczenie w kształceniu doskonalącym. Był urzędowym egzaminatorem dla kandydatów do pra- cy administracyjnej w służbie państwowej i członkiem Śląskiej Komisji Prawniczej dla prac legislacyjnych, prezesem Śląskiego Koła Prawników Administracyjnych, a także zasiadał w komitecie redakcyjnym „Głosu Prawników Śląskich”.

Będąc wysokim urzędnikiem administracji wojewódzkiej, brał udział w pracach za- łożycielskich WSNSG. Po uruchomieniu Studium uczestniczył w licznych zebraniach Komisji Programowej obradującej pod kierunkiem naczelnika Wydziału Oświecenia Publicznego dr Tadeusza Kupczyńskiego. W dyskusjach nad kolejnymi koncepcjami programowymi dla Wydziału Administracji Publicznej zajmował ostrożne stanowisko, początkowo nawet negując potrzebę jego uruchomienia i dowodząc, iż bardziej potrzeb- ne jest szkolenie dokształcające niż podstawowe. Później był autorem jednej z wersji programu dla tego Wydziału. W roku szkolnym 1938/1939 prowadził wykład z prawa administracyjnego cz. I, określany inaczej jako administracja ogólna 8, który przezna- czony był dla słuchaczy I roku Wydziału Administracji Publicznej.

Lata okupacji spędził w Krakowie, skąd już w lutym 1945 powrócił do Katowic, obej- mując w Urzędzie Wojewódzkim stanowisko naczelnika Wydziału Ogólnego. Zanim to nastąpiło na zlecenie wojewody A. Zawadzkiego zorganizował strukturę Wydziału Spo- łeczno-Politycznego. Wniósł także duży wkład w reaktywowanie Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku, które odtworzyło się w nowym składzie personalnym. Był członkiem re- dakcji „Śląsko-Dąbrowskiego Przeglądu Administracyjnego”, publikując w latach 1946–

1949 kilka artykułów i przyczynków. Przede wszystkim jednakże powrócił do Wyższego Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych, zostając w 1946 roku mianowany zastępcą dyrektora, a od 1947 prorektora, którym był do 1948 roku. Oprócz prawa administra- cyjnego, prowadził wykład na temat ustroju samorządu terytorialnego, który w okresie przedwojennym przypisany był dr Marianowi Dworzańskiemu, kierownikowi takiegoż Wydziału w Urzędzie Wojewódzkim Śląskim.

1 kwietnia 1949 roku został usunięty z funkcji naczelnika Wydziału Ogólnego i skie- rowany do pracy w Biurze Regionalnym Państwowej Komisji Planowania Gospodar- czego, później przemianowanej na Wojewódzką Komisję Planowania Gospodarczego.

W roku następnym musiał zaprzestać nauczania. Praca w nowej dziedzinie planistyki regionalnej okazała się wdzięcznym obszarem twórczości. Choć został szeregowym pro- jektantem, mógł służyć zespołowi swoim doświadczeniem i znajomością problematyki regionu. Z tego okresu zachowały się niepublikowane studia analityczne: Sieć urządzeń komunalnych Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (1950) i Studium rozmieszczenia instytucji administracyjnych i administracyjno-gospodarczych na obszarze GOP (1951).

Wiele jego opracowań było wykorzystanych w planie rozwoju Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. W 1951 roku przeniesiony został do nowoutworzonej przy Miastopro- jekcie Katowice Pracowni Planu Regionalnego. Pełnił tam funkcję kierownika zespołu programowego. Na wiosnę 1956 roku powołany został uchwałą Prezydium Wojewódz- kiej Rady Narodowej na członka Rady Naukowo-Ekonomicznej. Trzy miesiące później, 29 lipca 1956 roku, zmarł.

W 1945 roku przybył ze Lwowa do Katowic związany z kolejnictwem dr praw Michał Łytwak (1884–1956), w latach 1945–1949 prowadzący wykład taryfy kolejowe.

8 Wyższe Studium Nauk Społeczno-Gospodarczych (W.S.N.S.-G.) Katowice. Prospekt, Katowice [b.d.w.], s. 10.